ساخت اسم در زبان آلمانی

– زبان آلمانی گنجینه‌ای از اسامی متنوع است؛ از اسم‌های ساده و روزمره گرفته تا کلمات بلند و مرکبی که از ترکیب چندین بخش ساخته شده‌اند. اما آیا می‌دانستید که می‌توانید با استفاده از صفت‌ها و فعل‌ها، اسم‌های کاملاً جدیدی خلق کنید؟ این فرایند که ساخت اسم در زبان آلمانی (Nominalisierung) نامیده می‌شود، یکی از قدرتمندترین ابزارها برای گسترش دایره واژگان شماست. در این مقاله، دو مسیر اصلی برای ساختن اسم از صفت و فعل را بررسی می‌کنیم و یاد می‌گیریم چطور جنسیت این اسم‌های جدید را تشخیص دهیم. فراموش نکنید که تمام اسامی در آلمانی، چه ساده و چه ساخته‌شده، همیشه با حرف بزرگ آغاز می‌شوند.

۱- ساخت اسم از صفت

صفت‌ها ویژگی‌ها و خصوصیات را توصیف می‌کنند: زیبا، آزاد، سخت. اما وقتی همین صفت‌ها را به اسم تبدیل می‌کنیم، آن ویژگی به یک مفهوم انتزاعی یا کیفیت قابل لمس تبدیل می‌شود: زیبایی، آزادی، سختی. برای این کار در آلمانی از سه پسوند اصلی استفاده می‌کنیم: heit-، keit- و igkeit-. خبر خوب این است که تمام اسم‌هایی که با این پسوندها از صفت ساخته می‌شوند، مؤنث هستند و حرف تعریف die می‌گیرند. برای آشنایی با مبحث جنسیت اسامی، مقاله جنسیت اسامی در زبان آلمانی را ببینید.

پسوند heit-

این پسوند معمولاً به صفت‌های ساده و کوتاه اضافه می‌شود. اسم ساخته‌شده بیانگر یک حالت یا ویژگی کلی است.

• frei (آزاد) + heit = die Freiheit (آزادی)
• krank (بیمار) + heit = die Krankheit (بیماری)
• schön (زیبا) + heit = die Schönheit (زیبایی)
• dumm (احمق) + heit = die Dummheit (حماقت)

پسوند keit-

این پسوند اغلب به صفت‌هایی اضافه می‌شود که خودشان قبلاً پسوندی مانند ig- یا lich- داشته‌اند. اسم‌های ساخته‌شده با keit- نیز همگی مؤنث هستند.

• möglich (ممکن) + keit = die Möglichkeit (امکان)
• freundlich (دوستانه) + keit = die Freundlichkeit (دوستانه‌بودن، مهربانی)
• schwierig (دشوار) + keit = die Schwierigkeit (دشواری)
• einsam (تنها) + keit = die Einsamkeit (تنهایی)

پسوند igkeit-

این پسوند ترکیبی از ig و keit است و معمولاً به صفت‌هایی می‌چسبد که به los- (بدون) ختم می‌شوند. حاصل کار باز هم یک اسم مؤنث است.

• arbeitslos (بیکار) + igkeit = die Arbeitslosigkeit (بیکاری)
• hoffnungslos (ناامید) + igkeit = die Hoffnungslosigkeit (ناامیدی)
• bewusstlos (بیهوش) + igkeit = die Bewusstlosigkeit (بیهوشی)

۲- ساخت اسم از فعل

فعل‌ها اعمال و فرایندها را نشان می‌دهند: خواندن، پرواز کردن، نوشتن. تبدیل این اعمال به اسم به ما امکان می‌دهد درباره خود آن عمل به عنوان یک مفهوم یا نتیجه آن عمل صحبت کنیم. در آلمانی، دو روش اصلی برای اسم‌سازی از فعل وجود دارد که در ادامه بررسی می‌کنیم. اگر نیاز به مرور ساختمان فعل‌ها دارید، مقاله اشکال مختلف فعل در زبان آلمانی نقطه شروع خوبی است.

الف) اسم مصدر (Substantivierter Infinitiv)

ساده‌ترین و مستقیم‌ترین راه برای اسم‌سازی از یک فعل، استفاده از خود مصدر به عنوان اسم است. در این روش، مصدر فعل را دقیقاً با همان شکل مصدری‌اش (با en- پایانی) به عنوان یک اسم خنثی به کار می‌بریم. این اسم جدید، خودِ عمل را به صورت یک مفهوم کلی بیان می‌کند و همیشه حرف تعریف das می‌گیرد. دقت کنید که این اسم مصدر، عملی انجام نمی‌دهد، بلکه نام آن عمل است.

• lesen (خواندن) → das Lesen (خواندن، مطالعه)
• schwimmen (شنا کردن) → das Schwimmen (شنا)
• leben (زندگی کردن) → das Leben (زندگی)
• essen (خوردن) → das Essen  (غذا، خوردن)

حالا این اسم‌های مصدر را در جمله ببینیم. توجه کنید که حرف اول آن‌ها بزرگ نوشته می‌شود و نقش‌های مختلفی در جمله می‌پذیرند:

• Das Lesen macht mir Spaß. (مطالعه برای من لذت‌بخش است.)
• Das Schwimmen ist sehr gesund. (شنا کردن خیلی سالم است.)
• Ich liebe das Leben. (من زندگی را دوست دارم.)
• Das Essen ist fertig! (غذا آماده است!)

ب) ساخت اسم با حذف en- و افزودن پسوند

در این روش، ابتدا پسوند مصدری en- را از انتهای فعل حذف می‌کنیم تا به بن فعل برسیم. سپس یک پسوند اسم‌ساز به این بن اضافه می‌کنیم. جنسیت اسم جدید کاملاً به نوع پسوندی که انتخاب می‌کنیم بستگی دارد. دو تا از مهم‌ترین این پسوندها er- و ung- هستند.

پسوند er- (مذکر)

افزودن er- به بن فعل، معمولاً اسمی می‌سازد که به شخص انجام‌دهنده آن عمل یا ابزار انجام آن اشاره دارد. این اسم‌ها همیشه مذکر هستند و حرف تعریف der می‌گیرند.

• lehren (آموزش دادن) ← lehr + er = der Lehrer (معلم)
• malen (نقاشی کردن) ← mal + er = der Maler (نقاش)
• fahren (راندن) ← fahr + er = der Fahrer (راننده)
• backen (پختن) ← bäck + er = der Bäcker (نانوا)
• öffnen (باز کردن) ← öffn + er = der Öffner (بازکن)

پسوند ung- (مؤنث)

افزودن ung- به بن فعل، اسمی می‌سازد که به فرایند یا نتیجه آن عمل اشاره دارد. این اسم‌ها همیشه مؤنث هستند و حرف تعریف die می‌گیرند. این یکی از پرکاربردترین پسوندهای اسم‌ساز در کل زبان آلمانی است.

• wohnen (اقامت داشتن) ← wohn + ung = die Wohnung (آپارتمان)
• rechnen (حساب کردن) ← rechn + ung = die Rechnung (صورتحساب)
• üben (تمرین کردن) ← üb + ung = die Übung (تمرین)
• erzählen (تعریف کردن) ← erzähl + ung = die Erzählung (داستان)
• hoffen (امید داشتن) ← hoffn + ung = die Hoffnung (امید)

۳- جدول خلاصه پسوندهای اسم‌ساز

برای مرور سریع، تمام پسوندهایی که در این مقاله آموختیم را در یک جدول خلاصه کنار هم می‌بینید. این جدول را می‌توانید به عنوان یک راهنمای فوری همیشه در دسترس داشته باشید:

با تسلط بر این چند پسوند ساده، شما به یک ماشین اسم‌سازی قدرتمند مجهز شده‌اید. از این پس، هر صفت یا فعل جدیدی که یاد می‌گیرید، می‌توانید با اعتماد به نفس، اسم معادل آن را نیز حدس بزنید و به کار ببرید. این مهارت، جهش بزرگی در توانایی بیان مفاهیم پیچیده‌تر و انتزاعی‌تر به زبان آلمانی به شما خواهد داد. برای گسترش بیشتر دایره واژگان، مقاله کلمات مرکب در زبان آلمانی نیز می‌تواند بسیار الهام‌بخش باشد.

برای مطالعه بیشتر در مورد گرامر و تمرین تعاملی، بر روی لینک‌های زیر کلیک کنید. 

کتاب گرامر زبان آلمانی — تمرین تعاملی